سلطان محمد ميرزا قاجار

188

سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )

آبادى در كنار راه واقع است . چشمه‌هاى آب متعدد از دره‌ها جارى است . چهار پل سنگى خوب به‌جهت عبور بر روى نهرها ساخته‌اند . همهء اين آبها نزديك ديار بكر با چند رودخانهء ديگر يكى شده ، موسوم به دجله گردد و طرف موصل و بغداد مىرود ، آبادى سوريج در دامنه [ 115 آ ] واقع است . ده آباد ادبارى است . مسجد و حمام و بازارى دارد . سكنهء آن كرد و نصارا و يهود [ ند ] . در خارج آبادى تل خاك بلندى است كه قديم بر سر آن تل قلعهء سنگى محكمى بوده است ، مثل قلعه‌هايى كه در حمص و حماه و حلب ساخته بودند . همهء آباديهاى اين راه به همين قسم ، تل خاك و قلعهء سنگى داشته است . حال بيشتر از آنها منهدم است . از بعضى اثر كمى باقى است . انگور بسيارى دارند . درختهاى ديگر كمتر است . هوايش سرد [ است ] . مردمش خوش‌صورت [ اند ] . قاىماق از سوريج الى قاىماق هشت ساعت ، همهء راه دامنهء كوه و سنگلاخ [ و ] بعضى جاها سنگلاخش سخت است . با اين همه سنگ زمينش آن‌قدر خوب است كه در فصل بهار گويا پارچه [ اى ] از زمرّد است . اقسام گلها و شجرها در او يافت شود . طرفين راه بعضى آباديهاى كردى و محل زراعت است . چند چشمه و آب جارى در راه دارد . خود قاىماق چند خانوار [ 115 ب ] كردند . در دامن تلى زاغه‌ها كنده ، خانه‌هاى بسيار كثيفى ساخته ، ساكن‌اند . نهر آب كم بدى از اين دامنه مىگذرد . زراعت برنج دارند . محل برنجكارى آنها از آباديشان دور است . كوده از قاىماق الى كوده ده ساعت ، همهء راه كوهستان ، دره و سنگلاخ سخت ، وسط راه گردنه است . بعضى درختهاى جنگلى دارد . قبل از رسيدن به گردنه در خارج راه دهى است موسوم به قره باغچه . در وقت بهار و بارندگى با وجود سنگلاخ ، گل اين بيابان به‌طورى است كه عبور از آن هم هلاكت دارد . در كنار راه بعضى آباديهاى مختصرى هست . در بين راه پاره [ اى ] چشمهء آب و نهرهاى جارى دارد . ده كوده به قدر سى چهل خانوار كردند . جاى بسيار پوچى است .